امروز پنج شنبه, 25 مرداد 1397 - Thu 08 16 2018

منو

خمس و تعالی فرهنگی جامعه

82455713-71465154

برخی هنوز نمی دانند خمس به چه کسانی تعلق می گیرد و چگونه باید آن را پرداخت کرد و حالا پس از 38 سال همایشی برای نهادینه کردن فرهنگ خمس در جامعه تشکیل شده است.

به گزارش خبرنگار ایرنا، در 38 سالی که از پیروزی انقلاب اسلامی می گذرد، هزاران همایش و کنگره و برنامه به منظور تبیین مسائل مختلف فرهنگی و دینی برگزار شده است ولی در اولین روزهای آخرین ماه از سال 95 برای نخستین بار شاهد برپایی همایشی با عنوان خمس و تعالی فرهنگ جامعه در شهر قم بودیم تا مردم و مسئولان، احیای این فریضه را جدی تر بگیرند.
آیت الله غلامعلی نعیم آبادی که در سه دهه گذشته به عنوان نماینده ولی فقیه در استان هرمزگان کمر همت برای خدمت به مردم آن خطه بسته، عزم خود را جزم کرده تا بنیادی را برای ترویج فرهنگ خمس راه اندازی کند، همانگونه که در 38 سال گذشته برای احیای فرایضی همچون نماز، زکات و امر به معروف ستادهایی راه اندازی شده است. 
اینک امام جمعه بندرعباس به عنوان رئیس هیات امنای بنیاد احیای فرهنگ خمس پرچم این فریضه را برافراشته و قرار است هر سال همایشی با موضوع خمس از دیدگاه های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی برپا شود.
فرصتی مهیا شد تا برخی مسائل مربوط به فریضه خمس را با این پژوهشگر باسابقه دینی در میان بگذاریم و ما هم برای ترویج فرهنگ این واجب الهی گامی هرچند کوچک برداشته باشیم.
آیت الله نعیم آبادی هفته گذشته با حضور در ایرنا ضمن بازدید از بخش های مختلف این رسانه، با خبرنگاران به گفت و گو نشست و علاوه بر بیان برخی از دیدگاه های اقتصادی به سوالات ایرنا در زمینه خمس پاسخ داد. مشروح این مصاحبه را در ادامه می خوانید:

** ایرنا: اهمیت و جایگاه خمس در احکام دینی چیست؟
آیت الله نعیم آبادی: برخی از واجبات و محرمات دامنه محدودی دارند اما خمس از آن دسته واجباتی است که دامنه خیلی وسیعی دارد. یعنی خمس در نماز و حج و سایر واجبات تاثیرگذار است.
به عنوان نمونه اگر کسی با مالی که خمس آن را نپرداخته، لباسی خریداری کند و با آن لباس نماز بخواند، نمازش باطل است و باید قضای آن را بجا آورد و برای چنین شخصی خیلی سخت خواهد بود که یک سال نمازهایی را که خوانده دوباره بخواهد قضای آن نمازها را بخواند.
همچنین اگر کسی با مالی که خمس آن را نداده، زمینی را خریداری کند، نمازش در آن محل باطل است و این مساله در حج نیز وجود دارد. یعنی اگر شخصی با مال خمس نداده، مکه برود، نماز طوافش باطل است و مناسک حجش به شدت آسیب می بیند.
خمس در معاملات نیز اثرگذار است. یعنی همانگونه که اگر شما با پول شریکتان معامله کنید و جنسی را بخرید، چون شریک شما راضی نیست، آن معامله باطل است و لذا اگر با پولی که خمس آن را نپرداخته اید، معامله ای انجام دهید، آن معامله با مشکل مواجه خواهد بود.
حضرت امام خمینی(ره) در این زمینه می فرمود اگر معامله ای با مال غیرمخمس انجام شود، باید حاکم شرع آن را تایید کند و گرنه آن معامله باطل است.
بسیاری از مردم می گویند باتوجه به حقوق ناچیز کارمندی و کارگری خمس به آنان تعلق نمی گیرد ولی باید گفت خمس بر مازاد مخارج زندگی تعلق می گیرد که این مازاد ممکن است صد میلیارد تومان باشد و گاهی چند کیلو برنج و قند باشد. یعنی هر کسی که درآمدی دارد باید محاسبه کند که چقدر از این حقوق و درآمد در آخر سال اضافه است.
فرقی در اموال منقول و غیرمنقول نیست. اگر خانه، خودرو و تجهیزات زندگی مطابق شان افراد باشد، خمس به آن تعلق نمی گیرد ولی اگر مثلا یک کارمند خودرویی 500 میلیون تومانی بخرد، باید خمس آن را بپردازد.
اگر خانه و امکانات متناسب با شان و جایگاه اجتماعی انسان باشد، خمسی به آن تعلق نمی گیرد و تشخیص این مساله نیز با خود انسان است که آن نیز باید در چارچوب شرع باشد.

** آیا در خمس دادن باید قصد خاصی داشت؟
نعیم آبادی: خمس جزو مسائل عبادی است. یعنی اگر کسی بدون قصد قربت 10 بار هم خمس بدهد، وظیفه او ساقط نمی شود. چون انسان فقط باید برای رضای خدا خمس بدهد. البته خمس فقط یک کار مالی محسوب نمی شود و یک تکامل روانی هم در آن وجود دارد و روح و روان انسان جلا پیدا می کند. 
خمس در نزدیک شدن انسان به امام زمان(عج) اثر دارد و دعای ولی عصر(عج) را درپی دارد. یعنی پرداخت خمس در جلبی دوست آن حضرت و نپرداختن خمس در سلب دوستی امام زمان تاثیر دارد و امام هشتم درباره کسانی که خمس می دهند فرمود که دعای آن حضرت شامل حال آنان می شود. 
امام رضا(ع) همچنین فرمود «ان الخمس عون لنا علی دین» یعنی پرداخت خمس یک یار و یاور برای ما در دین است. به عبارت دیگر با پول خمس می توان دین خدا را به شکل های گوناگون یاری کرد. 
در جهان کنونی بیش از چهار و 500 اتاق فکر علیه جهان سوم و به ویژه ایران فعالیت می کند که دو هزار و 500 اتاق آن در آمریکاست و هجوم فرهنگی دشمنان امروز به گونه ای است که عقاید ما را نشانه رفته و ما باید در مقابل این هجمه فرهنگی فعالیت کنیم و لذا باید خمس را بهترین پول زندگی خود بدانیم. چون در راه دین و قرآن هزینه می شود.

** ایرنا: برخی افراد ترجیح می دهند خمس خود را به مراکز خیریه بدهند. آیا این کار صحیح است؟
نعیم آبادی: برخی می گویند چرا خمس خود را به حوزه های علمیه و مراجع تقلید بدهیم و آن را به مراکز خیریه می دهند ولی سوال من این است که برای یاری دین باید کجا را تقویت کرد و‌ کدام مرکز بهتر از حوزه های علمیه می تواند به بهترین شکل این کار را انجام دهد؟ 
شما درس تفسیر آیت الله عبدالله جوادی آملی یا آثار مرحوم علامه سیدمحمدحسین طباطبایی صاحب تفسیر المیزان را ببینید. کدام مرکز کتاب خدا را اینگونه تفسیر می کند یا کدام مرکز فقه آل محمد(ص)، تاریخ اسلام و فلسفه اسلامی را در مقابل فلسفه غرب بررسی می کند و اگر هرجایی اینگونه دین خدا را ترویج می کند، وظیفه داریم آن مراکز را تقویت کنیم.
البته اگر خمس به عنوان یک وظیفه دینی مطرح نبود، باز هم وظیفه شرعی داشتیم که در این کارها به کمک دین بشتابیم و حوزه های علمیه از ابتدا یک جایگاه مردمی داشته ولی چون میزان پرداخت خمس کم است، این وجوهات بیشتر به حوزه ها پرداخت می شود.

** ایرنا: برخی به افراد فقیر و نیازمند صدقه می دهند یا برای عاشورا و عزای حسینی به دیگران غذا می دهند و در ماه مبارک رمضان سفره افطاری پهن می کنند ولی تصورشان این است که چنین کارهایی آنان را از پرداخت خمس معاف می کند. چه پاسخی به این افراد باید داد؟ 
نعیم آبادی: در هر کشوری می بینید که هم صدقات و کمک به همنوعان و هم موقوفات وجود دارد. مثلا جایزه نوبل به نوعی یک موقوفه بزرگی است که با اهداف مقدسی تاسیس شده ولی به انحراف کشیده شد و بارها دیده ایم که این جایزه صلح را به افراد خبیث و جنگ طلب داده اند. البته گاهی نیز این جایزه به افرادی مانند راشل کارسون تعلقی گرفته که نویسنده کتاب بهار خاموش است و بارها به زبان های مختلف ترجمه شده است.
کسی که جایزه نوبل را به ارزش میلیون ها دلار به برندگان اعطا می کند، نمی تواند به این بهانه از پرداخت مالیات خودداری کند. 
مسائل مالی در این زمینه دو قسم است و در هر کشوری حقوقی واجب و حقوقی برخاسته از دل وجود دارد و لذا اگر بانیان نوبل صد جایزه دیگر هم درست می کردند، باید مالیات خود را نیز می دادند.
عبادات در اسلام شامل واجبات و مستحبات است و می توان مستحب را انجام نداد ولی اگر کسی به انجام مستحبات پرداخت، نمی تواند آن را ملاکی برای ترک واجبات قرار دهد و ترک امور واجب نیز پیامدهای منفی دارد که آثار آن متوجه انسان می شود.
بر همین اساس در اسلام خمس و زکات به عنوان دو تکلیف واجب دینی مطرح است و کسی که به زیارت امام رضا(ع) در مشهد رفته، نمی تواند خود را بی نیاز از انجام مناسک حج بداند. چون زیارت مستحب است ولی انجام حج واجب است.

** ایرنا: خمسی را که مردم پرداخت می کنند، در کجا هزینه می شود؟
نعیم آبادی: خمس معمولا به یک پنجم از دارایی انسان تعلق می گیرد که در طول یک سال بیش از هزینه و خرج های معمولی است.
ممکن است اداره مالیات برای هر شهروند مالیاتی تعیین کند ولی تمام شهروندان مکلف به پرداخت آن هستند و در هر صورت اداره دارایی به سراغ آنها خواهد رفت و در بدهی بانکی نیز این گونه است و اگر بازپرداخت وام بانکی به تاخیر بیافتد، بانک ها جریمه دیرکرد هم می گیرند ولی پرداخت خمس اینگونه نیست. 
یعنی اگر کسی نتوانست خمس خود را بپردازد، می تواند آن را به صورت اقساط و در هر زمانی که قادر بود، بپردازد و با اجازه نماینده مرجع پرداخت آن را به تاخیر بیاندازد و حتی اگر انسان خمس خود را پرداخت نکند، هیچ مرجعی او را بازخواست نمی کند و انسان فقط در پیشگاه الهی باید پاسخگو باشد. 
بخشی از خمس پرداختی مربوط به سادات و بخشی نیز مربوط به غیرسادات است که بخش سادات به عنوان سهم امام است که در زمان غیبت به دست مراجع تقلید و حاکم شرع است و به سادات فقیر پرداخته می شود ولی اگر در شهری تعداد سادات کم بود بقیه آن را به غیرسادات فقیر می پردازند. 
فلسفه خمس و زکات فقط تامین زندگی فقراست و به تعبیر آیت الله ناصر مکارم شیرازی سهم سادات به نوعی احترام به فرزندان پیامبر اکرم(ص) است ولی به فقرای دیگر نیز تعلق می گیرد. 
البته مصرف خمس فقط برای سادات فقیر و حوزه های علمیه نیست و هر کاری را می توان با خمس انجام داد و دست مراجع تقلید در این زمینه باز است. اگر نیاز حوزه در این زمینه بیشتر باشد، به حوزه پرداخت می شود ولی ممکن است بر اثر زلزله نیاز مالی برای زلزله زدگان بوجود بیاید یا به علت سیل و سایر آسیب های طبیعی مراجع اجازه مصرف خمس در این موارد بدهند.
مصارف خمس شامل رفع همه نیازهای جامعه است. مثلا دانشگاه و مسجد و کتابخانه بسازیم یا کتاب های دینی مانند نهج البلاغه و حتی کتاب های دانشگاهی چاپ کنیم که این تعیین چنین مواردی به دست فقیه عادل است. البته همه این مثال ها برای زمانی است که میزان خمس پرداخت شده تکافوی آن ها را بدهد.
آیت الله مکارم شیرازی می گوید خمس یک واجب مخفی است و امروز پرداخت خمس، کمرنگ است و اگر روزی پرداخت خمس به اندازه رفع نیاز جامعه باشد، بسیاری از مشکلات کنونی جامعه حل خواهد شد و یا به حداقل خواهد رسید و بنده گاهی در بندرعباس حتی به دانشجویان یا خانواده های فقیر کمک می کنم. 
همانطور که گفتم مصرف خمس فقط برای طلاب نیست ولی چون میزان پرداخت خمس کم است بیشتر به طلاب پرداخت می شود.
مسائل مالی حوزه های علمیه از محل خمس تامین می شوند ولی چون میزان آن کم است باید گفت به اندازه بخور و نمیر است. چون کمترین حقوق یک کارگر ساده یک میلیون تومان است در حالی که کمترین شهریه یک طلبه در شهرستان 280 تومان است و استادی که در حوزه تدریس می کند حداکثر 480 هزار تومان می گیرد.

** ایرنا: آیا مردم می توانند خودشان خمس را به نیازمندان بدهند؟
نعیم آبادی: فتوای فقها در این زمینه متفاوت است. آیت الله سیدعلی سیستانی اجازه می دهد که افراد سهم سادات را خودشان به نیازمندان سادات پرداخت کنند. یعنی نیمی از خمس خود را به سید فقیر بدهند ولی بقیه مراجع می گویند این پرداخت ها باید با اجازه و تایید مرجع تقلید باشد که از جمله حضرت امام(ره) و رهبر معظم انقلاب می گویند باید با اجازه مجتهد باشد.
البته اگر کسی به نیت سهم سادات به فقیری کمک کند یا اگر کسی برای هزینه ساخت مسجد به نیت خمس کمک کند و با اجازه مرجع تقلید باشد، کافی است.

** ایرنا: وظیفه بنیاد بین المللی احیای فرهنگ خمس چیست؟
نعیم آبادی: وظیفه این بنیاد فقط تبیین فرهنگ خمس است و اگر یک میلیارد تومان به عنوان خمس به این بنیاد بدهند، قبول نمی کنیم. 
تاسیس چنین بنیادی آثار و برکات فراوانی خواهد داشت. یکی از مسئولان استانی نقل می کرد که تا قبل از تاسیس ستاد احیای زکات مردم سالانه 10 میلیون تومان می پرداختند ولی امسال این مبلغ به یک میلیارد تومان رسیده است و اگر موضوع خمس فرهنگسازی شود و مردم به احکام و مسائل آن آشنا شوند، بسیاری از مشکلات جامعه حل خواهد شد.
همایشی که دو هفته پیش برگزار شد، در واقع شروع کار بود و ما خواستیم جامعه از این مسائل باخبر شود. به عبارت دیگر کار ما تازه شروع شده است و گرنه برگزاری یک همایش نمی تواند فرهنگ خمس را در جامعه نهادینه کند. 

خبرنگار: محمدرضا جعفرملک**انتشار دهنده: جواد دهقانی

لینک خبر کلیک کنید.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

  1. خطبه ها
  2. آخرین اخبار